Cần Thơ: Cần giải pháp để “hồi sinh” những dòng kênh đô thị

 Kim Loan: Thứ hai 06/07/2026, 13:08 (GMT+7)

Trong quy hoạch đô thị, kênh rạch vốn được ví như những “mạch dẫn” của đô thị – nơi dẫn nước, trữ nước và điều tiết khí hậu. Thế nhưng, thực tế nhiều năm qua, những “mạch sống” ấy đang lặng lẽ “chết mòn”, nhiều kênh rạch bị ô nhiễm nghiêm trọng giữa lòng các thành phố lớn.

Thực trạng này đòi hỏi cần giải pháp căn cơ, bền vững và quyết liệt hơn để “hồi sinh” những dòng kênh đô thị.

Những dòng sông "chết lâm sàng" giữa lòng đô thị

Rạch xẻo Nhum nhiều chỗ bị rác san lấp dòng kênh

Sông Hòa Bình đen đặc, bốc mùi: "Điểm nóng" ô nhiễm bên nhánh sông Nhuệ

TPHCM: Người dân khốn khổ vì điểm tập kết rác gây ô nhiễm

Rủi ro ô nhiễm từ bao bì thuốc bảo vệ thực vật

Ô nhiễm môi trường từ xe chở bùn đất

Dẫn phóng viên đi dọc con rạch nước đen Xẻo Nhum dài 1,5km thuộc phường Tân An, ông Trần Văn Lắm nhiều lần “nín thở” khi mùi bùn bốc lên hăng hắc. Ông Lắm kể, gia đình ông đã sống 50 năm ven con rạch này và từng một thời tắm rửa, giặt giũ, lấy nước tưới tiêu từ Xẻo Nhum. Nhưng hơn chục năm nay, dòng kênh bị “bức tử” bởi rác thải và nước thải. Dãy dân cư dọc đôi bờ bị “bao vây” bởi mùi hôi khi rác rưởi xuất hiện, đủ loại: hộp xốp, hộp nhựa, chăn mền, chiếu gối…

“Đã 10 năm nay dân cư về đây ở nhiều nên bao nhiêu nước thải đổ ra rạch này hết, kể cả bệnh viện. Nước nó cứ đen ngòm như thế quanh năm, trời nắng nước bốc mùi chịu không nỗi. Gần đây có một cái cống do chung cư đổ ra, nhìn thấy bọt nó nổi lên ầm ầm”, ông Lắm cho biết.

Tại xã Gia Hòa (TP. Cần Thơ), con kênh Đào Viên cũng đang lâm vào tình trạng tương tự: nước đen ngòm, nhiều rác thải bốc mùi hôi thối đã làm ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng trăm hộ dân suốt 7 năm nay.

Ông Lê Văn An – Phó Chủ tịch thường trực UBND xã Gia Hòa cho biết, đây là con kênh cung cấp nước sinh hoạt và tưới tiêu, bị ô nhiễm lâu ngày nhưng để khắc phục thì địa phương đang gặp nhiều khó khăn:

“Hiện nay con kênh này là kênh “chết”, đầu nguồn nước vô nhưng ở cuối nguồn nước không có chỗ thoát ra. Nếu bây giờ nạo vét thì không làm được vì nhà cửa người dân đã xây dựng bít hết, phương tiện vô không nạo vét được. Bãi đổ sình và rác được nạo vét thì cũng không có”.

Rạch Đầu Sấu nước bị ô nhiễm

Không riêng gì Xẻo Nhum, Đào Viên, giữa lòng đô thị Cần Thơ đang tồn tại nhiều kênh, rạch “chết lâm sàng” như vậy. Những cái tên “trăm năm” như: rạch Đầu Sấu, rạch Mương Củi, rạch Mương Lộ,… đều có chung tình trạng nước đen, đặc kẹo và là nơi ổ muỗi sinh sôi.

Tiến sĩ kinh tế Trần Hữu Hiệp – Phó chủ tịch Hiệp hội du lịch ĐBSCL cho rằng: “Các dòng sông, kênh rạch là hệ tuần hoàn của đô thị, nhưng hiện nay tại Cần Thơ và một số đô thị trong vùng đang bị ô nhiễm nghiêm trọng. Hệ lụy của nó ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và cơ hội phát triển. Không gian sống ven sông, rạch vốn là lợi thế đặc trưng vùng sông nước lại trở thành điểm đen, làm giảm sự hấp dẫn của đô thị”.

Nguyên nhân khiến kênh rạch “chết lâm sàng” không còn xa lạ, là do: nước thải sinh hoạt xả thẳng không qua xử lý, rác thải đổ tràn lan cùng với tình trạng lấn chiếm lòng kênh kéo dài nhiều năm. Thực tế, nhiều năm qua, thành phố đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng để cải tạo ao hồ, kênh, rạch nội ô nhằm chỉnh trang đô thị, khơi thông dòng chảy và cải thiện môi trường sống.

Thế nhưng, thiếu kinh phí, thiếu quyết tâm, thiếu đồng bộ, thiếu tính bền vững, nhiều dự án hết hạn thi công nhưng chưa hoàn tất thủ tục điều chỉnh, gia hạn nên phải tạm dừng, để lại công trình dang dở, ngổn ngang.

Nằm trong Dự án cải tạo Kênh, Rạch của TP Cần Thơ, Xẻo Nhum cũng được đầu tư xây cống hộp, nhưng công trình dở dang, vừa lãng phí, vừa không giải quyết được ô nhiễm nguồn nước

"Đại phẫu" hệ tuần hoàn sông nước: Cần tư duy cấp vùng và cách tiếp cận đa ngành

Theo tiến sĩ kinh tế Trần Hữu Hiệp – Phó chủ tịch Hiệp hội du lịch ĐBSCL, việc “hồi sinh” kênh rạch nội đô Cần Thơ muốn thành công cần phải được đặt trong một chiến lược bài bản, toàn diện, mang tính cấp vùng, chứ không thể xử lý riêng lẻ từng đoạn, từng dòng, từng địa phương.

Tiến sĩ Hiệp đề xuất: “Đây không phải là câu chuyện riêng của ngành môi trường mà là bài toán tổng hợp đòi hỏi cách tiếp cận đa ngành, cộng đồng trách nhiệm, cần thay đổi tư duy quản lý từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng tránh, quản trị nguồn gốc ô nhiễm, quy hoạch đô thị phải gắn với hệ thống thủy, môi trường, tích hợp trong một không gian sinh kế, hệ thống sinh thái bền vững”.

Bên cạnh các giải pháp về quy hoạch, chỉnh trị, nạo nét để khơi thông các dòng kênh này từ cơ quan quản lý nhà nước, theo ông Đinh Việt Sơn – Phó Chi cục trưởng Chi cục Môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ), trước mắt cần phải có chế tài đủ mạnh, đủ quyết liệt với những hành vi xả thải vô tội vạ của các đơn vị, cá nhân để thay đổi ý thức của người dân. Ông Sơn đề nghị:

“Trước tiên, phải có sự chung tay bảo vệ môi trường của toàn dân, chúng tôi phối hợp với các xã/phường tuyên truyền bà con bỏ rác đúng giờ và đúng nơi quy định để lực lượng thu gom triệt để trong ngày. Sẽ phối hợp với địa phương kiểm tra giám sát, xử lý vi phạm hành chính đối với trường hợp cố tình vứt rác không đúng nơi quy định. Đối với khu vực cần thiết, đề xuất các phường gắn camera để giám sát và sẽ phạt nguội nếu phát hiện ai vứt rác không đúng nơi quy định”.

“Đại phẫu” những dòng kênh “chết” không phải là câu chuyện ngày một ngày hai. Đó là hành trình dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ chính quyền, nhà khoa học và hơn hết là từ chính mỗi người dân đô thị. Để rồi một ngày không xa, những dòng kênh không chỉ được hồi sinh, mà còn trở lại đúng vai trò vốn có – là mạch sống xanh, là hơi thở của đô thị và là ký ức không thể thiếu trong đời sống của mỗi người dân.

Kim Loan/vovgiaothong.vn