Tư duy “kiến tạo”

Trần Hữu Hiệp

Báo Tuổi Trẻ, ngày 16/04/2015

TT - Cán bộ công chức Bộ Công thương đi bán dưa giúp nông dân. UBND tỉnh Quảng Ngãi họp khẩn, chỉ đạo các sở ngành tiếp sức tiêu thụ một lượng lớn dưa hấu tắc đầu ra. 

Dưa hấu được đem về bán tại trụ sở Bộ Công thương sáng 9-4 - Ảnh tư liệu

Các cơ quan chức năng khẩn cấp truy tìm nguồn phóng xạ thất lạc ở Vũng Tàu, tiềm ẩn nguy hiểm khôn lường. Sau khi hàng loạt “lá phổi xanh” của thủ đô bị chặt hạ không thương tiếc thì các ngành chức năng Hà Nội tiến hành tổng kiểm tra toàn bộ công viên, vườn hoa, “xử lý nghiêm sai phạm”. 

Trước đó, các đợt “tổng kiểm tra” cơ sở dịch vụ thẩm mỹ, an toàn vệ sinh thực phẩm, đồ chơi trẻ em, các phương tiện vận tải thủy... được thực hiện sau khi xảy ra các vụ chìm canô, ngộ độc thực phẩm, đồ chơi trẻ em gây nguy hiểm, cháy nổ, bác sĩ phẫu thuật chết người...

Tăng cường, chấn chỉnh, khắc phục hậu quả ngay sau khi có thiệt hại xảy ra là cần thiết, nhưng kiến tạo cơ chế, chính sách, pháp luật, thực hiện nghiêm, thường xuyên kiểm tra, kiểm soát để không xảy ra sai phạm còn quan trọng hơn nhiều.

“Nhà nước kiến tạo phát triển”, yêu cầu nâng cao “chất lượng quản trị quốc gia” được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nêu ra trong thông điệp đầu năm mới 2014. Trong bước chuyển từ “Nhà nước sở hữu sang Nhà nước can thiệp và từ Nhà nước can thiệp sang Nhà nước kiến tạo” rất cần chất lượng, hiệu quả hoạch định cơ chế, chính sách, pháp luật và thực thi nó một cách chủ động theo tư duy “kiến tạo” và “quản trị công hiệu quả” hơn là bị động, theo đuôi khắc phục thiệt hại.

Thời gian qua, đã có nhiều chính sách hỗ trợ tam nông, từ quy hoạch, đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, thủy lợi, hỗ trợ giống, cơ giới hóa đến đào tạo nghề cho nông dân. Nhưng nhiều chính sách chưa đi vào trọng tâm, không đồng bộ, chậm đi vào cuộc sống.

Một số chính sách lẫn lộn giữa “làm kinh tế” và “chăm lo an sinh xã hội”, nặng tính ban phát, đối phó, thực hiện rời rạc, lãng phí nguồn lực. Người nuôi được hỗ trợ khi tôm bị dịch bệnh chết hàng loạt, heo lở mồm long móng, gà vịt bị cúm gia cầm. Người trồng được hỗ trợ khi lúa bị bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá, cam quýt bị bệnh vàng lá gân xanh, nhãn bệnh chổi rồng chết hàng loạt. Giá dừa, lúa gạo, cá tra xuống thấp mới có hỗ trợ, mua tạm trữ. Chính sách luôn bị “độ trễ” khi đến người dân...

Mô hình “Cánh đồng mẫu lớn” được ca tụng, nhưng cũng bị vướng do nông dân tham gia “Cánh đồng mẫu lớn” thì mất hỗ trợ đầu tư kênh mương thủy lợi, giống, mua máy nông nghiệp, hệ thống sấy lúa. Trong khi những vấn đề lớn như chính sách “tích tụ ruộng đất”, đảm bảo tỉ lệ vốn cổ phần của nông dân, cổ phần của doanh nghiệp trong nước... để loại hình công ty cổ phần này không bị thao túng trên sàn chứng khoán vẫn còn đang tiếp tục được... nghiên cứu.

Thực tế đang cần một hệ thống các cơ chế, chính sách đồng bộ, căn cơ. Nông dân cần “cung hàng sỉ” ổn định lâu dài hơn là chính sách cấp “hàng lẻ” nhất thời. Tư duy làm chính sách và thực thi chính sách cần được đổi mới mang tính chủ động, dựa vào thế mạnh, tiếp cận theo chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực hơn là việc cơ quan hoạch định chính sách thị trường đi bán dưa, mặc dù điều đó có thể nhất thời cần thiết