Trồng lúa như chơi lô-tô

Hữu Hiệp

Việc chuyển đổi cơ cấu giống lúa để có phẩm cấp gạo tốt, nâng cao giá trị hạt gạo chắc chắn là chủ trương đúng. Nhưng tiếc thay, do “mạnh ai nấy làm” đã đẩy nông dân vào cảnh trồng lúa như chơi chơi lô-tô, phó mặc cho may rủi.

Chọn giống lúa nào luôn là câu hỏi khó cho nông dân. Vụ mùa trước, giống IR 50404 bị coi là thủ phạm gây ế hàng, khó tiêu thụ. Người ta trách nông dân “nói hoài không nghe”, đua nhau trồng giống lúa tuy cao sản, kháng sâu bệnh, nhưng ngặt nổi phẩm cấp thấp, dân “ngoại quốc không chịu ăn”, không bán được. Giúp dân gỡ khó, ngành nông nghiệp đưa ra khuyến cáo về tỷ lệ các giống lúa cần lựa chọn, nên có bao nhiêu % diện tích lúa thường (cấp thấp), bao nhiêu lúa thơm cao cấp. Rồi phải “Tổ chức điều tra cơ cấu giống lúa đã gieo sạ để nắm chắc diện tích giống IR 50404 đã gieo, đối với diện tích còn lại, giao trách nhiệm cho chính quyền xã hướng dẫn nông dân hạn chế hoặc không gieo giống IR 50404; đảm bảo trong phạm vi toàn tỉnh giống IR 50404 không vượt quá 10%”.

Nghe theo “khuyến cáo”, năm nay nhiều nông dân Kiên Giang đã chuyển sang trồng lúa chất lượng cao hơn 70% diện tích canh tác. Hầu hết các địa phương trong vùng như An Giang, Cần Thơ, Hậu Giang … cũng chuyển phần lớn diện tích trồng lúa sang chất lượng cao. Nhưng trớ trêu là lúa chất lượng cao “bị cào giá” như  chất lượng thấp, thương lái không mua, nông dân “lãnh đủ” phần thua thiệt.

Tuần qua, tại Cần Thơ đã diễn ra Hội nghị Sơ kết sản xuất lúa vụ đông xuân 2012 - 2013, triển khai kế hoạch sản xuất lúa vụ hè thu, thu đông. Nhiều ý  kiến bức xúc, khi thì lúa phẩm cấp thấp, lúc lúa chất không bán được. Chọn giống nào? Nông dân biết nghe ai? Dự báo, định hướng, thậm chí “chế tài” bằng các công cụ điều tiết kinh tế (như áp dụng hỗ trợ hay không hỗ trợ theo khuyến cáo) là cần thiết. Nhưng để dân tin, nghe và làm theo có hiệu quả, thì các cơ quan chức năng phải tăng “hàm lượng tin cậy” của các dự báo, khuyến cáo. Đặc biệt lả phải gắn được đầu vào (sản xuất giống nào) với việc tiêu thụ, xuất khẩu. Thực tiễn đã cho thấy hiệu quả của “Cánh đồng lớn” cần được nhân rộng. Việc khuyến cáo nông dân trồng giống lúa nào phải có địa chỉ qui hoạch cụ thể, mô hình thực thi như “Cánh đồng liên kết”, cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, địa phương, thì mới có hiệu quả.

Một chủ trương đúng, nhưng nếu tổ chức thực hiện không đồng bộ; ông chỉ đạo sản xuất “hô một đằng”, ông thu mua, xuất khẩu làm một nẻo, thì người nông dân trồng lúa như chơi trò đỏ đen. Bao giờ tình trạng này mới khắc phục được?

(Báo Lao Động ngày 26-3-2013)